1
دانشکده دامپزشکی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2
گروه علوم و صنایع غذایی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3
گروه اقیانوس شناسی فیزیکی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی
4
گروه بهداشت مواد غذایی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
5
گروه مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
6
گروه پاتولوژی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/jfss.2026.596282.1000
چکیده
فساد مواد غذایی در شرایط نگهداری سرد ناشی از رشد باکتریها، اکسیداسیون لیپیدها و تجزیه پروتئینها است و امروزه نیز یکی از چالشهای مهم صنعت غذا، بهویژه در مورد ماهیهای فسادپذیری مانند تیلاپیای نیل (Oreochromis niloticus)، محسوب میشود. در این پژوهش، اثربخشی نانوامولسیون عصاره زعفران (Crocus sativus) تهیهشده با استفاده از هموژنیزاسیون اولتراسونیک و ۰٫۲۵ درصد پکتین، بهعنوان یک نگهدارنده طبیعی برای بهبود کیفیت فیله تیلاپیا طی سه هفته نگهداری مورد بررسی قرار گرفت. نانوامولسیونها در غلظتهای ۰، ۱۲٫۵، ۲۵ و ۵۰ درصد تهیه و با استفاده از پراکندگی نور دینامیکی مشخصهیابی شدند. در حضور ۰٫۲۵ درصد پکتین، اندازه قطرات نانوامولسیون ۱۴۹٫۴ نانومتر و توزیع آنها تکپراکنه بود که به دلیل پایداری و زیستفراهمی مناسب برای مراحل بعدی آزمون انتخاب شد. نتایج نشان داد که نانوامولسیون ۵۰٪ در مقایسه با فیلههای بدون پوشش، پراکسیداسیون لیپید (شاخص پراکسید: ۶.۱۳ ± ۰.۱۳ میلیاکیوالان بر کیلوگرم)، تخریب پروتئین (TVB-N: ۸۱.۰۶ ± ۱.۰۵ میلیگرم بر ۱۰۰ گرم) و رشد باکتریها (مزوفیلها: ۶.۸۹ ± ۰.۰۰، سرمادوستها: ۹.۱۲ ± ۰.۰۳، استافیلوکوکوس اورئوس: ۹.۷۴ ± ۱.۲۸، کلیفرمها: ۷.۱۱ ± ۰.۰۲ log10 CFU/g) را به طور قابل توجهی کاهش داد، در حالی که امتیازات حسی (مزه، رنگ، بافت، بو، پذیرش کلی: تقریباً ۲.۳۳ در مقیاس ۵ امتیازی) را حفظ کرد. در عین حال، ویژگیهای حسی شامل طعم، رنگ، بافت، بو و پذیرش کلی حفظ شد و امتیاز کلی آنها در مقیاس پنجنقطهای حدود 2.33 بود. فرمولاسیون نانوامولسیون بر پایه اتانول و ویژگیهای ضدمیکروبی و آنتیاکسیدانی آن که ناشی از ترکیبات موجود در زعفران، از جمله کروسین، سافرانال و پیکروکروسین است، ظرفیت این نانوامولسیون را بهعنوان جایگزینی پایدار برای نگهدارندههای سنتزی نشان میدهد.